Monografieën


Vitamine B complex (algemeen)

Orthomoleculaire therapie | Vitaminen

Download als PDF

Beschrijving

B-vitaminen functioneren als sleutelcomponenten (co-enzymen) van belangrijke enzymen in het lichaam en katalyseren op die manier zeer veel biochemische reacties. Een tekort aan B-vitaminen heeft zodoende allerlei uiteenlopende deficiëntieverschijnselen tot gevolg, die vaak niet als zodanig worden herkend. De officieel aanbevolen dagelijkse hoeveelheden van de afzonderlijke B-vitaminen varieert en is niet erg hoog. In het algemeen kan gesteld worden dat veel mensen veel hogere doseringen nodig hebben.

Stress en gebruik van koffie en alcohol hebben allen een sterk verhogende invloed op de behoefte aan B-vitaminen. Daar komt nog bij dat onze westerse voeding rijk is aan "lege calorieën" (suikers en geraffineerde koolhydraten), die wel de energie leveren, maar niet of te weinig voedingsstoffen die nodig zijn om deze energie te verwerken. Veel van deze ontbrekende voedingsstoffen zijn de B-vitaminen. B-vitaminen zijn ook nodig voor groeiprocessen, zodoende hebben kinderen in de groei en zwangere of zogende vrouwen een verhoogde behoefte.

Werking

De vitaminen van het B-complex hebben onder meer de volgende eigenschappen:

•    Energiestofwisseling: veel van de genoemde biochemische reacties hebben betrekking op de omzetting van voedsel in energie (citroenzuurcyclus, glycolyse, oxidatieve fosforylering), maar de B-vitaminen zijn eveneens belangrijk bij andere reacties in het koolhydraat-, vet- en aminozuur-metabolisme.
•    Zenuwstelsel: de B-vitaminen zijn daarnaast erg belangrijk voor het functioneren van het zenuwstelsel en brengen vaak verlichting aan gestreste en vermoeide personen.
•    Huid, haar en mucosa: de conditie van de huid en haren wordt verbeterd door B-vitamines, evenals het weefsel in en rondom de mond.
•    Spierontspannend: de spierspanning van het darmkanaal wordt ook verbeterd door optimale niveaus van de B-vitaminen.

De gemeenschappelijke functies van de B-vitaminen, zoals hierboven opgesomd zijn in feite een synergistisch gevolg (meer dan de optelsom van de individuele effecten) van de functies van de afzonderlijke B-vitaminen. B-vitamines werken vaak samen in een complex en zijn voor hun individuele taken sterk van elkaar afhankelijk. Daarom is het belangrijk dat B-vitamines in een complex en in voldoende hoge dosering worden ingenomen.
   
Actieve co-enzymatische vorm
Voor een optimale opname van B-vitamines is het niet alleen van belang dat er een significante hoeveelheid wordt aangeboden en dat er een mogelijkheid is tot onderling synergisme van deze vitamines, maar ook dat er sprake is van een goed verlopend biochemisch omzettingsproces. Inactieve B-vitamines dienen in het lichaam daarvoor eerst te worden getransformeerd naar de biologisch actieve vorm. Dit geldt onder meer voor vitamine B2, B6, B11 en B12.

Door rechtstreekse suppletie van B-vitamines in hun co-enzymatische vorm kunnen problemen met de omzetting worden vermeden met als resultaat een hogere biologische beschikbaarheid, een betere absorptie door de lichaamscellen en minder belasting van de lever. Dit is vooral bij leverproblematiek een groot voordeel, maar biedt ook uitkomst bij een anderszins gevoelige stofwisseling. Zo wordt foliumzuur onder invloed van het enzym methyltetrahydrofolaat reductase (MTHFR) in het lichaam omgezet naar de actieve vorm 5-methyltetrahydrofolaat (5-MTHF). Uit onderzoek blijkt echter dat bij veel mensen deze omzetting suboptimaal verloopt, waardoor er te weinig van het actieve 5-MTHF wordt gesynthetiseerd.

Ook bij vitamine B12 (cobalamine) verloopt het transformatieproces naar het actieve methyl-en adenosylcobalamine traag en inadequaat. Cobalamine kan alleen worden opgenomen in combinatie met de intrinsieke factor (IF), een eiwit geproduceerd door het maagslijmvlies. Een veelvuldig voorkomend probleem is echter een tekort aan IF, waaraan verschillende oorzaken ten grondslag kunnen liggen, zoals een auto-immune reactie tegen IF of atrofiëren van het maagslijmvlies. Dit laatste komt regelmatig voor bij ouderen waardoor de opname van B12 bij hen vaak significant verlaagd is. Om deze en andere nadelen van vaak complexe omzettingsprocessen te omzeilen, worden de actieve co-enzymen in supplementen met vitamine B dan ook geprefereerd.

Kort overzicht van het B-complex
De verschillende B-vitamines die onderling een synergistische werking hebben en onderdeel uitmaken van het vitamine B-complex hebben diverse functies in het lichaam. Voor uitgebreide informatie, zie de desbetreffende monografieën. De belangrijkste werkingsgebieden van deze vitamines worden in het kort benoemd:

B1, thiamine zorgt als co-enzym onder meer voor de afbraak van koolhydraten, waardoor energie verkregen wordt voor vooral de hersenen en het zenuwstelsel.
B2, riboflavine-5-fosfaat is als onderdeel van de co-enzymen flavinemononucleotide (FMN) en flavine-adeninedinucleotide (FAD) betrokken bij de cellulaire energiestofwisseling en betrokken bij de stofwisseling van eiwitten, vetten en koolhydraten. Tevens is het van belang bij onder meer de glutathionsynthese. Glutathion is een van de belangrijkste antioxidanten in het lichaam.
B3, niacine, nicotinamide, is een bouwsteen voor de co-enzymen NAD+ en NADP+, en dus belangrijk voor het functioneren van meer dan 200 enzymen, onder andere in de energiestofwisseling. B3 is relevant voor hersenen en zenuwstelsel, voor het verlagen van het LDL-cholesterol, de bloedcirculatie, de hormoonsynthese en de glucosehuishouding. Bovendien heeft B3 een belangrijke rol in de vorming van rode bloedcellen en in de DNA-bescherming. De flushvrije variant, inositol hexanicotinaat, kent dezelfde toepassingsgebieden, maar heeft weinig tot geen bijwerkingen.
B4, choline is een component van fosfatidylcholine, een belangrijk onderdeel van de celmembranen en onder andere betrokken bij de cholesterol- en vetstofwisseling. Het is een precursor van acetylcholine, de belangrijkste neurotransmitter binnen het parasympatische zenuwstelsel. Acetylcholine is mede van belang voor rust en herstel van het lichaam. Tot slot is het een onderdeel van methylgroepen die helpen bij het in stand houden van een goede homocysteïnespiegel.
B5, pantotheenzuur vervult een essentiële rol in de celstofwisseling en neemt in de vorm van co-enzym A (CoA) deel in de productie van energie uit koolhydraten, vetten en eiwitten. B5 is een precursor van CoA, een cofactor in meer dan 70 stofwisselingsprocessen. Enkele indicatiegebieden zijn hypercholesterolemie, reumatoïde artritis en stress.
B6, pyridoxaal-5-fosfaat (P5P) bestaat uit verschillende verbindingen, waarvan P5P de biologisch meest actieve vorm is. P5P is als cofactor van meer dan 140 enzymen betrokken bij diverse biochemische reacties, waaronder de stofwisseling van eiwitten, vetten en koolhydraten. Deficiëntie kan hyperhomocysteïnemie veroorzaken, met daardoor een verhoogde kans op onder meer hart- en vaatziekten. Een marginale vitamine B6-status (P5P-spiegel 20-30 nmol/l) of vitamine B6-tekort blijft veelal onopgemerkt maar kan op termijn bijdragen aan het ontstaan van diverse (chronische) ziekten.
B8, biotine is een co-enzym voor 5 carboxylases, enzymen die een carboxylgroep overdragen. Deze enzymen hebben een belangrijke functie in de vetzuursynthese, gluconeogenese en aminozuurkatabolisme en in het vrijmaken van energie uit voedsel (citroenzuurcyclus). Vitamine B8 kent meerdere toepassingsgebieden.
B10, PABA (para-aminobenzoëzuur) is feitelijk een aminozuur met een UV-absorberende werking (UV-filter) en een bevorderend effect op de gezondheid van huid en haar.
B11, actief folaat heeft een belangrijke sleutelfunctie in de stofwisseling van aminozuren, in methylatieprocessen en in de DNA-synthese. Storing van methylatieprocessen (zoals hyperhomocysteïnemie) kan ernstige gevolgen hebben als hartinfarcten, gedragsstoornissen en dementie.
B12, methyl- en adenosylcobalamine is essentieel voor hersenen en zenuwstelsel. Het is betrokken bij de bloedaanmaak (cofactor voor de vorming van hemoglobine) en de energieproductie uit vetten en eiwitten. B12 kent verschillende cobalaminevormen waarbij de omzetting complex en inefficiënt verloopt; dit is niet het geval bij methyl- en adenosylcobalamine. De meest voorkomende oorzaak van deficiëntie is een tekort aan intrinsieke factor (IF). Een tekort kan leiden tot velerlei (neurologische) gezondheidsklachten.



Indicaties

  • vermoeidheid
  • stress
  • onrust
  • geïrriteerdheid
  • nervositeit
  • depressie
  • slapeloosheid
  • verlies van eetlust
  • zere (brandende) tong of mond
  • anemie
  • neuritis
  • huidproblemen
  • alcoholisme
  • menopausale klachten

Contra-indicaties

Van B-vitamines zijn in de doses die in voedingssupplementen gebruikelijk zijn, geen contra-indicaties bekend.

Bijwerkingen

Vitamine B-complex formules kunnen een onplezierige, sterke geur veroorzaken, en kunnen misselijkheid veroorzaken als ze op een lege maag worden ingenomen. Deze bijverschijnselen verminderen of blijven uit wanneer het B-complex tijdens de maaltijd wordt ingenomen. Daarnaast kan de urine helder- tot donkergeel kleuren na gebruik van vitamine B-complex formules. Dit is een onschuldig verschijnsel en is het gevolg van het uitscheiden van een eventuele overmaat aan riboflavine.

Interacties

Pyridoxine kan de afbraak van het Parkinsonmedicijn Levodopa versnellen, waardoor de effectiviteit van dit medicijn minder wordt. Sommige antibiotica kunnen de hoeveelheden van vitamine B6 en foliumzuur in het lichaam verminderen. Omgekeerd remt foliumzuur de effectiviteit van het anti-epilepticum fenytoïne en fenobarbital. Ook andere interacties met reguliere of natuurgeneesmiddelen zijn mogelijk. Raadpleeg hiervoor een deskundige.

Synergisme

B-vitamines hebben bij uitstek een synergistische werking op elkaar. Wanneer daarom individuele B-vitamines worden ingenomen is het altijd zinvol daarnaast (of soms zelfs in plaats daarvan) een vitamine B complex te nemen. Daarbij is het belangrijk dat de B-vitamines in significante hoeveelheden aanwezig zijn.

Referenties

  1. Vitamin B6 (pyridoxine and pyridoxal 5'-phosphate) - monograph. Altern Med Rev 2001; 6: 87-92.
  2. Brandsch R. Regulation of gene expression by cofactors derived from B vitamins. J Nutr Sci Vitaminol (Tokyo) 1994; 40: 371-99.
  3. Canty DJ, Zeisel SH. Lecithin and choline in human health and disease. Nutr Rev 1994; 52: 327-39.
  4. Colodny L, Hoffman RL. Inositol--clinical applications for exogenous use. Altern Med Rev 1998; 3: 432-47.
  5. Jariwalla RJ. Rice-bran products: phytonutrients with potential applications in. Drugs Exp Clin Res 2001; 27: 17-26.
  6. Kelly GS. Folates: supplemental forms and therapeutic applications. Altern Med Rev 1998; 3: 208-220.
  7. Kelly GS. Nutritional and botanical interventions to assist with the adaptation to stress. Altern Med Rev 1999; 4: 249-265.
  8. Marquet A, Bui BT, Florentin D. Biosynthesis of biotin and lipoic acid. Vitam Horm 2001;61:51-101
  9. Murray MT. Encyclopedia of Nutritional Supplements. Rocklin, CA, USA: Prima Publishing, 1996.
  10. Refsum H. Folate, vitamin B12 and homocysteine in relation to birth defects and. Br J Nutr 2002; 85 Suppl 2: S109-S13.
  11. Rodriguez-Martin JL, Qizilbash N, Lopez-Arrieta JM. Thiamine for Alzheimer's disease. Cochrane Database Syst Rev 2001; CD001498.
  12. Rosenberg IH. B vitamins, homocysteine, and neurocognitive function. Nutr Rev 2001; 59: S69-73; discus.
  13. Said HM. Biotin: the forgotten vitamin. Am J Clin Nutr 2002; 75: 179-80.
  14. Seshadri N, Robinson K. Homocysteine, B vitamins, and coronary artery disease. Med Clin North Am 2000; 84: 215-37.
  15. Smith AD. Homocysteine, B vitamins, and cognitive deficit in the elderly. Am J Clin Nutr 2002; 75: 785-76.
  16. Swain R. An update of vitamin B12 metabolism and deficiency states. J Fam Pract 1995; 41: 595-600.
  17. Tahiliani AG, Beinlich CJ. Pantothenic acid in health and disease. Vitam Horm 1991; 46: 165-228.
  18. Tavintharan S, Kashyap ML. The benefits of niacin in atherosclerosis. Curr Atheroscler Rep 2001 Jan;3(1):74-82.
  19. Urbano G, Lopez-Jurado M, Aranda P, Vidal-Valverde C, Tenorio E, Porres J. The role of phytic acid in legumes: antinutrient or beneficial function? J Physiol Biochem 2000; 56: 283-94.
  20. Ward M. Homocysteine, folate, and cardiovascular disease. Int J Vitam Nutr Res 2001; 71: 173-18.
  21. Werbach MR. Nutritional strategies for treating chronic fatigue syndrome. Altern Med Rev 2000; 5: 93-108.